کوتاه‌قدی یکی از مسائل مهم دوران رشد است که می‌تواند تحت تأثیر ژنتیک، عوامل هورمونی، عوامل محیطی به‌ویژه تغذیه نامناسب ایجاد شود. تغذیه مناسب، به‌ویژه در دوران نوجوانی، تأثیر مستقیم و اثبات‌شده‌ای بر رشد قدی دارد.

 

الگوی رشد قدی در نوجوانان چگونه است؟

 

رشد قدی از بدو تولد تا پایان بلوغ ادامه دارد، اما یکی از مهم‌ترین جهش‌های رشدی در دوران نوجوانی، به‌ویژه در سنین ۱۰ تا ۱۸ سالگی رخ می‌دهد. در این دوره، تحت تأثیر افزایش ترشح هورمون رشد (GH) و هورمون‌های جنسی، صفحات رشد استخوان‌ها فعال می‌شوند و قد افزایش می‌یابد.

 

در دختران معمولاً جهش رشد بین سنین ۱۰ تا ۱۲ سالگی اتفاق می‌افتد، در حالی که در پسران این جهش کمی دیرتر، بین ۱۲ تا ۱۴ سالگی دیده می‌شود. اگر بدن در این دوره حساس، مواد مغذی کافی دریافت نکند، ممکن است رشد قدی به حداکثر بالقوه ژنتیکی خود نرسد و کوتاه‌قدی دائمی ایجاد شود.

 

بدن نوجوان برای رشد بیشتر به چه نیاز دارد؟

 

 *برای رشد مطلوب قدی، بدن نوجوانان به ترکیب مناسبی از درشت‌مغذی‌ها و ریزمغذی‌ها نیاز دارد:* 

 

پروتئین: برای ساخت عضلات و بافت‌ها؛ منابع خوب: گوشت، ماهی، تخم‌مرغ، حبوبات، لبنیات

 

کلسیم و ویتامین D: برای افزایش تراکم استخوان؛ منابع خوب: شیر، ماست، پنیر، زرده تخم‌مرغ، نور خورشید

 

روی (زینک): برای عملکرد بهتر هورمون رشد و تکثیر سلولی؛ منابع خوب: مغزها، گوشت قرمز، غلات کامل

 

آهن: برای انتقال اکسیژن و حفظ انرژی؛ منابع خوب: گوشت، عدس، سبزیجات برگ‌سبز

 

ویتامین‌های C و A: برای جذب بهتر مواد معدنی و سلامت استخوان‌ها؛ منابع خوب: مرکبات، هویج، فلفل دلمه‌ای، کدو حلوایی

 *

هشت توصیه تغذیه‌ای برای کمک به رشد قدی نوجوانان:* 

 

1. مصرف روزانه سه واحد لبنیات برای تأمین کلسیم مورد نیاز استخوان‌ها

 

2. وجود منبع پروتئینی در هر وعده غذایی (مثل تخم‌مرغ، گوشت یا حبوبات)

 

3. استفاده روزانه از حداقل ۵ نوع میوه و سبزی رنگی برای دریافت آنتی‌اکسیدان‌ها

 

4. پرهیز از خوراکی‌های مضر مانند نوشابه، چیپس و فست‌فود که جذب مواد معدنی را مختل می‌کنند

 

5. خواب شبانه کافی (۸ تا ۱۰ ساعت) برای ترشح بهینه هورمون رشد

 

6. ورزش‌های کششی مانند شنا، طناب‌زدن، بسکتبال و بارفیکس برای تحریک رشد استخوانی

 

7. خودداری از رژیم‌های نادرست و حذف گروه‌های غذایی که ممکن است منجر به سوء‌تغذیه شوند.

 

فرصت رشد در نوجوانی یک پنجره طلایی است. اگر این پنجره با تغذیه صحیح، خواب کافی و تحرک بدنی پشتیبانی نشود، ممکن است هرگز باز نشود. رسیدگی به تغذیه نوجوانان، یعنی فراهم کردن پایه‌ای محکم برای سلامت جسمی و روانی در آینده.

 

عرفان نیازی

کارشناس تغذیه و رژیم‌درمانی

مرکز جامع سلامت درگهان