مسئول واحد بیماریهای غیر واگیر شبکه بهداشت و درمان شهرستان قشم
خانم تختی
شرح وظایف واحد بیماریهای غیر واگیر
مقدمه
تا چند سال پیش بیماریهای واگیردار بعنوان بزرگترین معضل بهداشتی کشورهای جهان به شمار می ر فت بطوری که تمام توان بهداشتی کشورها صرف کنترل و پیشگیری از همه گیری این بیماریها میشد. از چند دهه گذشته با موفقیته ای بدست آمده در زمینه ارتقای نظام سلامت و تکنولوژیهای جدید، پیشرفتهای عمدها ی در خصوص کنترل بیماریهای واگیردار حاصل شده و پس از طی این مراحل، بیماریهای غیرواگیر در حال حاضر بعنوان مشکل عمده بهداشتی مطرح است. از مهمترین بیماریهای این گروه میت وان به آسیب های ناشی از سوانح و حوادث، بیماریهای قلبی ـ عروقی ـ دیابت، فشارخون بالا، سکتههای مغزی ـ بیماریهای تنفسی مزمن، بیماریهای مفصلی استخوانی مزمن و سرطانها اشاره کرد.
بدلیل افزایش روند مرگ و میر ناشی از بیماریهای غیرواگیر بخصوص در کشورهای در حال توسعه، سازمانی جهانی بهداشت، از دو دهه پیش بیماریهای غیرواگیر را جزو اولویته ای بهداشتی کشورهای در حال توسعه اعلام کرده است.
اکنون بیماریهای غیرواگیر علل اصلی مرگ و میر و ناتوانی در جهان میباشند و در گزارش سال 2002 سازمان جهانی بهداشت 60% علل مرگ و 43% بار جهانی بیماریه ا مربوط به بیماریهای عمده غیرواگیر میباشد.
چهار بیماری عمده غیرواگیر (قلبی ـ عروقی ـ سرطان ـ بیماری انسدادی مزمن ریوی ـ دیابت) مستقیماً به سه عامل خطر اصلی قابل پیشگیری شامل مصرف سیگار، تغذیه نامناسب و عدم فعالیت بدنی مناسب وابسته هستند.
افزایش روزافزون شیوع این بیماریها، خسارات اقتصادی هنگفتی را به کشورها تحمیل میکند. تغییر شیوه زندگی باعث شده است که برخی از عوامل خطرساز مهم از جمله دخانیات، عدم فعالیت بدنی مناسب مصرفی ناکافی میوه و سبزیجات و شیر و لبنیات، سوانح و حوادث، تعداد مبتلایان به فشارخون بالا و چربی و قند خون بالا در جامعه افزایش یابد و این خود زنگ خطری است برای افزایش مرگ و میر و ناتوانیهای ناشی از بیماریهای غیرواگیر که در حال حاضر گریبانگیر کشورهای در حال توسعه است.
همانطور که گفته شد دلیل این وضعیت، تغییراتی است که در سالهای گذشته در شیوه زندگی مردم ایجاد شده است و شاید بتوان یکی از علل ایجاد این تغییرات را علاوه بر مقتضیات زندگی کنونی، در آگاهی و نحوه عملکرد مردم دانست. در بسیاری از موارد، عدم آگاهی کافی از عوامل خطرساز و عدم بکارگیری تمهیدات لازم و ضروری باعث شده است تا این عوامل روز به روز افزایش یابند .
فعالیتهای واحد غیرواگیر :
•دیابت
شایعترین بیماری متابولیک با شیوعی رو به افزایش، ازدیاد 122 درصدی جمعیت مبتلایان از سال 1995 تا 2025، ایجاد هزینههای مستقیم به میزان 5/2 تا 15 درصد کل بودجه بهداشتی، هزینههای غیرمستقیم تا چند برابر و هزینههای غیرقابل برآورد نامحسوس، پدید آورنده عوارضی چون بیماریهای ایسکمیک قلبی، هیپرتانسیون، انواع نارسایی قلبی، ریتنوپاتی، نوروپاتی، نفروپاتی، کاتاراکت، . . . و مسئول 4 میلیون مرگ در سال و 9% کل مرگهای جهان، وجود حداقل دو میلیون مبتلا در کشور که در نیمی از موارد از بیماری خود بیاطلاعند. دیابت و به ویژه نوع 2 آن که تا قبل از معرفی صریح خود تحت این نام، مدتها بدون آن که حضور خود را اعلام کند،
با ایجاد اختلال متابولیک ناشی از بالا بودن گلوکز پلاسما، عوارض ماکرواسکولر خود را شکل میدهد و تنها چیزی که این بیوگرافی تاریک را روشن میسازد، وجود راهکارهای پیشگیرانه است.
دیابت نوع 1 که بطور عمده در سنین کودکی و نوجوانی بروز میکند، یک بیماری اتوایمیون است که شروع سریع علائم بالینی، شیوع بسیار کم بیماری و فقدان راه حلی عملی برای پیشگیری (تاکنون) یا به تاخیر انداختن بروز بیماری، اهمیت غربالگری و روشهای پیشگیری را کم رنگ میکند. اما دیابت نوع 2 به دلیل شیوع بالا، بیعلامت بودن در سالهای آغاز و وجود راهکارهای پیشگیرانه موثر، اهمیت برنامه بهداشتی را در این خصوص بارز میک ند.
فشارخون
فشارخون بالا یکی از مهمترین و شایعترین بیماریهای قلبی و عروقی است و تعداد قابل توجهی از جمعیت دنیا به آن مبتلا هستند در کشور ایران نیز حدود 20 درصد از جمعیت بالغین مبتلا به فشارخون بالا هستند. با توجه به اینکه شیوع فشارخون بالا با سبک و روش زندگی ارتباط تنگاتنگ دارد، جایگزین نمودن شیوهه ای زندگی ناصحیح با روشهای مناسب میتواند تا حد قابل توجهی از گسترش این بیماری و عوارض ناتوان کننده آن نظیر سکته قلبی و مغزی، نارسایی کلیه و اختلالات بینایی پیشگیری نماید. طرح غربالگری فشارخون درافراد بالای 30 سال در مناطق روستایی شهرستان شیراز در سال 81 آغاز شد.
• ثبت موارد سرطان
ثبت موارد سرطانی در ایران دارای سابقه نسبتا طولانی است که اکثراً به صورت منطقهای و مقطعی انجام میگرفته است. برای اولین بار در سال 1346 توسط ایستگاه تحقیقاتی بابل ثبت موارد سرطانی در استان مازندران اجرا گردید و سپس در سالهای بعد در استانهای گیلان، آذربایجان شرقی و خراسان بسط پیدا کرد. فعالیت این مرکز تا سال 1358 ادامه یافت. بعلاوه مرکز مبارزه با سرطان سابق و مرکز وابسته به آن در استانهای خراسان، آذربایجان شرقی، اصفهان، مازندران و فارس در طول سالهای گذشته دارای پایگاههای ثبت موارد سرطانی بصورت منطقه ای بودهاند. در سال 1363 با تشخیص نیاز و ضرورت ثبت سرطان در سراسر کشور قانون ثبت و گزارش اجباری بیماری سرطانی
به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید براساس این قانون کلیه مؤسسات درمانی، آزمایشگاههای آسیبش ناسی و تشخیص طبی اعم از دولتی و غیردولتی مکلف شدهاند هر بافت و نمونهای که تحت هر عنوان از بدن انسان زنده نمونهبرداری میش ود مورد آزمایش قرار دهند و چنانچه به موارد سرطانی یا مشکوک به سرطان برخورد نمودند نتیجه آزمایش و اطلاعات مورد لزوم را بطور محرمانه به سازمان مبارزه با سرطان ارسال نمایند.
در سال 1368 سازمان مبارزه با سرطان در اداره کل پیشگیری از بیماریهای غیرواگیر ادغام شد و شبکه های بهداشتی درمانی سراسر کشور به عنوان بازوی اجرایی برنامه جایگزین واحدهای ثبت سرطان گشت. در سال 1371
طرح کشوری ثبت موارد سرطانی تدوین شد و در سال 74 با توزیع فرمهای مربوطه به مورد اجرا گذاشته شد. در سال 75 تا 78 اجرا شد و در سال 78 باز بینی در دستورالعمل اجرایی صورت گرفت و هم اکنون در حال انجام میب اشد.
• تالاسمی
تالاسمی نوعی کم خونی ارثی است که به صورت صفت مغلوب از والدین به فرزندان منتقل میشود وقتی دو نفر که ناقل این بیماری هستند با یکدیگر ازدواج میکنند براساس قانون احتمالات در هر تولد شانس به دنیا آمدن فرزند بیمار (تالاسمی ماژور) 25% و ناقل تالاسمی (تالاسمی ماینور) 50% و فرزند سالم 25% خواهد بود.
هر سال بیش از 4 میلیون کودک در جهان با اختلالات ژنتیکی متولد میشوند که تالاسمی یکی از انواع مهم این گونه اختلالات میباشد. بر همین اساس تخمین زده میش ود که در ایران حدود 3 میلیون ناقل ژن تالاسمی در جامعه پراکنده باشند. آمار و اطلاعات موجود نشان مید هد که تالاسمی در سراسر ایران به صورت پراکنده وجود دارد . و در نواحی حاشیه دریای خزر و خلیج فارس و دریای عمان از شیوع بیشتری برخوردار است و استانهای مازندران ـگیلان ـ هرمزگان ـ کهکیلویه و بویراحمد ـ خوزستان و فارس و سیستان و بلوچستان ـ بوشهر ـ چهار محال و بختیاری ـ کرمان و اصفهان به ترتیب بالاترین میزان شیوع بیماری تالاسمی ماژور را دارند.
نظر دهید